02/12/2015

Գ. արք. Այվազեան. ՆԱԽԱԿՐԹԱՆՔ ՀԱՅԵՐԷՆ ԼԵԶՈՒԻ. Եօթնեակ Գ


ԵՕԹՆԵԱԿ ԵՐՐՈՐԴ


ՄԱՍՆ Ա 

ԲՆԱԳԻՐ ԹԱՐԳՄԱՆՈՒԹԻՒՆ
1. Յորժամ առնիցես ողորմութիւն, մի՛ հարկաներ փող առաջի քո, որպէս կեղծաւորքն առնեն ի ժողովուրդս եւ ի հրապարակս, որպէս զի փառաւորեսցին ի մարդկանէ։ 1. Երբ ողորմութիւն գործես, փող մի՛ փչիր քո առաջ, ինչպէս կեղծաւորներն են անում ժողովարաններում ու հրապարակներում, որպէսզի փառաւորուեն մարդկանցից։ 
2. Ամէն ասեմ ձեզ, այն իսկ են վարձք նոցա։ 2. Ճշմարիտ եմ ասում ձեզ, հէնց դա է նրանց վարձը։
3. Այլ դու յորժամ ողորմութիւն առնիցես, մի՛ գիտասցէ ձախ քո զինչ գործէ աջ քո։ 3. Իսկ երբ դու ողորմութիւն գործես, թող քո ձախը չիմանայ՝ ինչ է անում քո աջը։
4. Որպէս զի եղիցի ողորմութիւն քո ի ծածուկ․ եւ հայրն քո որ տեսանէ ի ծածուկ՝ հատուսցէ քեզ յայտնապէս։ 4. Որպէսզի քո ողորմութիւնը ծածուկ լինի. եւ քո հայրը, որ տեսնում է ծածուկը, կը հատուցի քեզ յայտնապէս։




















Գ. արք. Այվազեան. ՆԱԽԱԿՐԹԱՆՔ ՀԱՅԵՐԷՆ ԼԵԶՈՒԻ. Եօթնեակ Բ


ԵՕԹՆԵԱԿ ԵՐԿՐՈՐԴ




ՄԱՍՆ Ա 

ԲՆԱԳԻՐ ԹԱՐԳՄԱՆՈՒԹԻՒՆ
1. Դուք էք աղ երկրի։ Ապա թէ աղն անհամի, ի՞ւ յաղիցի։ Ոչ իմիք ազդիցէ այնուհետեւ, բայց եթէ ընկենուլ արտաքս եւ կոխան լինել ի մարդկանէ։ 1. Դուք երկրի աղն էք։ Իսկ եթէ աղն անհամանայ, ինչո՞վ կʼաղուի։ Այնուհետեւ ոչ մի բանի պիտանի չի լինի՝ բացի դուրս թափուելուց եւ մարդկանցից կոխոտուելուց։
2. Դուք էք լոյս աշխարհի։ Ոչ կարէ քաղաք թաքչել որ ի վերայ լերին կայցէ։ 2. Դուք աշխարհի լոյսն էք։ Լեռան վրայ կանգնած քաղաքը չի կարող թաքնուել։
3. Եւ ոչ լուցանեն ճրագ եւ դնեն ընդ գրուանաւ, այլ ի վերայ աշտանակի, եւ լոյս տայ ամենեցուն որ ի տանն իցեն։ 3. Եւ չեն վառում ճրագն ու դնում ամանի տակ, այլ աշտանակի վրայ, եւ լոյս է տալիս այն ամէնքին, որ տանն են։
4. Այնպէս լուսաւորեսցէ լոյս ձեր առաջի մարդկան, որպէս զի տեսցեն զգործս ձեր բարիս եւ փառաւորեսցեն զհայր ձեր որ յերկինս է։ 4. Թող ձեր լոյսն այնպէս լուսաւորի մարդկանց առաջ, որ տեսնեն ձեր բարի գործերն ու փառաւորեն ձեր հօրը, որ երկնքում է։























20/11/2015

Կոմիտասի երկերի 14-հատորյակի բոլոր միավորները՝ մեկտեղ




Ներկայացնում ենք ձեզ մի նոր ցանկ։ Ակադեմիայի կայքում տեղադրված կոմիտասյան հատորների՝ առանձին էջերում տեղադրված մանրամասն ցանկերը վերցրել, մեկ էջում մեկտեղել և ձեզ ենք ներկայացնում։ Խոսքը միայն 14-հատորյակի մասին է։ Փոքր-ինչ սրբագրել ենք (ուր վրիպակներ ու ձևավորման անմիօրինակություն ենք նկատել), իսկ ստեղծագործությունների վերնագրերից առոգանության նշանները հանել ենք։ Նաև լրացրել ենք 12-րդ հատորի ցանկի պակասող հատվածը։

Իսկ ինչո՞ւ ենք սա արել։ Որպեսզի այս հազարավոր երգերի միջից ձեզ պետք եղած մեկ հատիկ երգը փնտրելու համար բազմաթիվ էջեր չմտնեք ու որոնման գործողությունը չկրկնեք։ Իսկ առոգանության նշաններն էլ վերնագրերից հանել ենք, որպեսզի առոգանության նշաններ ունեցող բառերը որոնման արդյունքներից դուրս չմնան. որովհետև մեր առոգանության նշանները մի կողմից շատ լավ բան են (հենց պետք եղած բառն ու հնչյունն են շեշտում), բայց, մյուս կողմից, աղարտում են բառերի նիշային պատկերը, ինչը թույլ չի տալիս, որ այդ աղարտված բառերը ծրագրային որոնման արդյունքներում արտացոլվեն։ Այսինքն՝ եթե որոնեք, օրինակ, «Սոնա» բառը, իսկ վերնագրերից մեկում գրված է «Սո՛նա», որոնման գործիքն այս «Սո՛նա»-ն չի գտնի։ Եթե որոնեք «Հայր» բառը, իսկ վերնագրերից մեկում գրված է «Հա՜յր», ապա այս վերջին «Հա՜յր»-ը որոնման արդյունքներից դուրս կմնա։ Ահա այս պատճառով էլ հանել-վերացրել ենք բոլոր այսպիսի նշանները։

17/11/2015

Գ. արք. Այվազեան. ՆԱԽԱԿՐԹԱՆՔ ՀԱՅԵՐԷՆ ԼԵԶՈՒԻ. Եօթնեակ Ա

Որոշել ենք մեր բլոգում մաս առ մաս ներկայացնել Գաբրիել արք. Այվազյանի (Այվազովսկու) գրաբարի դասագրքի՝ արևելահայերենի համար հարմարեցված տարբերակը։ Սա սովորական դասագիրք չէ, այլ ընթերցարան, որում նախ ընթերցել ու հասկանալ, ինչպես նաև զրուցել են սովորում և հետո՛ կամաց-կամաց անցում կատարում քերականական գիտելիքներ յուրացնելուն։

Յուրաքանչյուր դաս տեղադրում ենք նաև մեր զրուցատեղիում՝ որպես առանձին թեմա, որպեսզի ցանկացողները  կարողանան նաև թեմայի շուրջ հարցեր տալ, եթե դրանք ծագեն։ Փնտրեք դասերն այստեղ («ԳՐԱԲԱՐ. Գ. արք. Այվազեան. Նախակրթանք հայերէն լեզուի)։

Թարմացում։ Առայժմ «Նախակրթանքի» միայն երեք դասերն են տեղադրված այս բլոգում։ Մնացածը տեսեք զրուցատեղիում։

ՆԱԽԱԿՐԹԱՆՔ ՀԱՅԵՐԷՆ ԼԵԶՈՒԻ


ԵՕԹՆԵԱԿ ԱՌԱՋԻՆ





ՄԱՍՆ Ա

ԲՆԱԳԻՐ ԹԱՐԳՄԱՆՈՒԹԻՒՆ
1. Ծառ բարի՝ պտուղ բարի առնէ, եւ ծառ չար՝ պտուղ չար առնէ։ 1. Բարի ծառը բարի պտուղ է տալիս, իսկ չար ծառը չար պտուղ է տալիս։
2. Ոչ կարէ ծառ բարի պտուղ չար առնել, եւ ոչ ծառ չար՝ պտուղ բարի առնել։ 2. Չի կարող բարի ծառը չար պտուղ տալ, եւ ոչ չար ծառը՝ բարի պտուղ տալ։
3. Ի պտղոյ անտի ծառն ճանաչի։ 3. Պտղից է ծառը ճանաչւում։
4. Աւասիկ տապար առ արմին ծառոց դնի։ 4. Ահա՛ տապարը ծառերի արմատի մօտ է դրւում։
5. Ամենայն ծառ որ ոչ առնէ զպտուղ բարի, հատանի եւ ի հուր արկանի։ 5. Ամէն ծառ, որ բարի պտուղ չի տալիս, կտրւում եւ կրակն է գցւում։

















30/10/2015

Բառարանների էջի թարմացում

Թարմացրել ենք մեր բլոգի՝ բառարաններին նվիրված էջը։ Բառարանները դասակարգված են ըստ ներքոբերյալ ցանկի միավորների։ Միատեղել ենք «Նայիրիի» և այլ կայքերում գտնվող բառարանները։

Այս ցուցակը նախնական է. այն ևս ժամանակի ընթացքում կենթարկվի փոփոխությունների, ինչպես նաև կլրացվի նոր միավորներով։

Բառարանների էջի սկզբում դրված է հետևյալ հղումնավոր ցանկը՝ անհրաժեշտ բաժինը հեշտ գտնելու համար։


ԲԱՌԱՐԱՆՆԵՐ ԵՎ ԶՐՈՒՑԱՐԱՆՆԵՐ
ԱՆԳԼԵՐԵՆ
• հայ-անգլերեն
• անգլերեն-հայերեն
ԳԵՐՄԱՆԵՐԵՆ
ԹՈՒՐՔԵՐԵՆ / ՕՍՄԱՆԵՐԵՆ
ԻՏԱԼԵՐԵՆ
հայ-իտալերեն
իտալերեն-հայերեն
ԼԱՏԻՆԵՐԵՆ
ՀԱՅԵՐԵՆ
գրաբար
միջին հայերեն
արևելահայերեն բացատրական
արևմտահայերեն բացատրական
բարբառային
հայերենում գործածվող օտար բառերի
ստուգաբանական
դարձվածքների
հոմանիշների
անձնանունների
տեղանունների
ուղղագրական
ծածկանունների
ՌՈՒՍԵՐԵՆ
հայ-ռուսերեն
ռուս-հայերեն
ՖՐԱՆՍԵՐԵՆ
• հայ-ֆրանսերեն
• ֆրանսերեն-հայերեն
GoldenDict
Ռոբերտ Պետրոսյանի կազմած հարուստ հավաքածուն
ՀԱՅԵՐԵՆ ԱՌՑԱՆՑ ԲԱՌԱՐԱՆՆԵՐ
Ինչպես գործածել «Նայիրիի» բոլոր բառարանները GoldenDict ծրագրի միջոցով
ԱՌՑԱՆՑ ԱՅԼ ԲԱՌԱՐԱՆՆԵՐ

17/09/2015

«Հայ ազգագրություն և բանահյուսություն» մատենաշարի հատորները

ՀԱՅ ԱԶԳԱԳՐՈՒԹՅՈՒՆ ԵՎ ԲԱՆԱՀՅՈՒՍՈՒԹՅՈՒՆ



«Հայ ժողովրդական հեքիաթներ» մատենաշարի հատորները

ՀԱՅ ԺՈՂՈՎՐԴԱԿԱՆ ՀԵՔԻԱԹՆԵՐ




Ուղիղ փակագծերում նշել ենք հրատարակված հեքիաթների ծագման վայրերը, որպեսզի ընթերցողներն իրենց անհրաժեշտ հատորը հեշտությամբ գտնեն։

19/08/2015

CherryTree-ի վերջին թարմացումը և թե ինչի համար այս ծրագիրը ձեզ շուտով պետք կգա

Մենք շատ վաղուց ենք անդրադարձել այս հայացված նշատետր-ծրագրին։ Ովքեր դեռ ծանոթ չեն նրան, կարդան նրա մասին այստեղ, իսկ թարմացնելու կամ տեղակայելու համար գնացեք այստեղ։

Այսօր թողարկվել է այս ծրագրի վերջին՝ 0.35.10 տարբերակը, և, ինչպես միշտ, կատարվել են որոշ վրիպակների ուղղումներ և որոշ գործառույթների բարելավումներ։ Այնպես որ ցանկալի է ծրագիրը թարմացնել, եթե այն վաղուց եք տեղակայել։

Ինչո՞ւ ենք մենք խորհուրդ տալիս գործածել կամ տեղակայել այս ծրագիրը։

Եթե ցանկանում եք մեր կայքում տեղ գտած բոլոր գրացուցակներն ընդամենը մեկ առանձին, խիստ հարմարավետ նիշքով ունենալ ձեր համակարգչում, այսինքն՝ ձեր համակարգչում ունենաք մի ամբողջ հղումնավոր գրադարան ընդամենը մեկ փոքրիկ նիշքում, պետք է ձեր համակարգչում տեղակայված ունենաք CherryTree-ն։ Մի որոշ ժամանակից Գրահավաքը պատրաստվում է համահավաք գրացուցակի այդ նիշքը տեղադրել կայքում՝ ազատ ներբեռնման համար։ Նիշքը հաճախ կթարմացվի՝ նոր հավելումներին զուգահեռ։

Հիմա ավելի մանրամասն բացատրենք, թե ինչով է այս CherryTree նիշքը հարմար՝ գրացուցակները մեկտեղելու և դրանցից օգտվելու համար։

08/08/2015

19-րդ դարի Թիֆլիսի նահանգի մասին մի քանի տվյալ՝ նախախորհրդային ռուսերեն հրատարակություններից


Թիֆլիսի եկեղեցիների վիճակագրությունը 1803 թ.-ին
 
(Бакрадзе Дмитрій, Берзеновъ Николай,  Тифлисъ въ историческомъ и этнографическомъ отношенiяхъ, С.-Петербургъ, 1870, с. 97)

վրացական եկեղեցիներ -  15
հայկական եկեղեցիներ - 24
հունական եկեղեցի - 1
կաթոլիկ եկեղեցի - 1
 

 

06/08/2015

Իրական և մտացածին ռուսաբանությունների մասին

Վերջերս կարդացինք ռուսաբանությունների վերաբերյալ ֆեյսբուքյան երկու գրառում (դրանցից մեկը՝ հենց այսօր), և սա ստիպեց մեզ անդրադառնալու այս խնդրին։

Առաջին գրառման մեջ ռուսաբանություն էր դիտվում «կողմից» կապի գործածությունը հայերենում, իսկ այսօրվա գրառման մեջ քննադատվում էր «մահվան ելք» արտահայտությունը։ Մեր այս գրառման մեջ ցույց կտանք, որ այս երկու քննադատությունն էլ իրականում անտեղի է, և որ կան ա՛յլ, իրակա՛ն ռուսաբանություններ, որոնցից իսկապես պետք է խորշել։

«Կողմից» բառի գործածությունը («այսինչ բանն արվեց այսինչի կողմից») ռուսերենի հետ կապ չունի, քանի որ հենց հայերենին է հատուկ և, եթե հավատանք «Նոր բառգիրք Հայկազեան լեզուի»-ին, «ընտիր հայկաբանութիւն» է։ Գրաբարում էլ «ի կողմանէ» ձևը (ինչպես նաև «կողմն» բառի այլ հոլովաձևեր) գործածվել է նույն կերպ, այսինքն՝ այնպես, որ թվում է, թե ավելորդ է, դրա կարիքը չկա, սովորական բացառականը (կամ համապատասխան այլ հոլով) լիովին բավական կլիներ, բայց չէ՛, հայն ավելացրել է «կողմն» բառը։ Գործածության օրինակները կարող եք տեսնել դարձյալ «Նոր բառգիրք Հայկազեան լեզուի»-ում։ Ուրիշ բան, իհարկե, որ արդի հայերենում «կողմից»-ի գործածությունը հաճախ չափն անցնում է և, անկախ իր ծագումից, երբեմն լիովին ավելորդ է։ Օրինակ՝ անիմաստ է ասել. «Հիմնադրամի կողմից կազմակերպված խնջույքին....», եթե կարելի է ասել. «Հիմնադրամի կազմակերպած խնջույքին....»։ Ուստի, անշուշտ, խոսքը շարունակ «կողմից»-ով ու կրավորական բայերով ուռճացնելը հաճելի չէ, և սրանից պետք է խուսափել, սակայն սա ո՛չ մի դեպքում ռուսաբանություն չէ, այլ հայկաբանություն։

Սնգիկով փլավ


Դուք գիտեք անշուշտ, որ գիտնականները ոչ միայն մարդու մարմնի կազմության նույնիսկ ամենաչնչին մասի համար են անուններ ստեղծել, այլև, օրինակ, մարդուն բնորոշ ամեն տեսակ վախի՝ «ֆոբիայի», և դրանց թիվը հավանաբար հարյուրների է հասնում։ Փակ տարածքից վախը մի անուն ունի, միջատներից վախը՝ ուրիշ, մենակ մնալու վախը՝ ուրիշ, անգամ 666 թվից վախը հատուկ անուն ունի՝ Hexakosioihexekontahexaphobia։

Հետաքրքիր է իմանալ, թե հոգեբաններն ի՞նչ անուն են տվել այն երևույթին, երբ մարդիկ, նույնիսկ կրթված, գրագետ, ովքեր, թվում է, պե՛տք է ունենան մտածել-վերլուծելու գոնե տարրական կարողություններ, հանկարծ սկսում են հորինել անհեթեթ բաներ՝ ազգային սնապարծությունից դրդված, ակնհայտ սուտն ու ապուշությունը իմաստության կամ փաստի տեղ դնել և այս ամբողջ առասպելաբանությունը տարածել։ Պարզվում է՝ սա մի այնպիսի վարակիչ բան է, որ բոլոր տարածողները, փաստորեն, նույնպես կորցնում են մտածել-վերլուծելու կարողությունը և ջանասիրաբար կատարում այս գործը՝ ուրախանալով ու հրճվելով, «աշխարհին զարմացնելով»... ամաչելու փոխարեն։ Տգիտությունը՝ իմաստության դիմակ հագնող և այն էլ համառ ու կույր տգիտությունը, իրոք, ամոթալի երևույթ է։

Այս նախաբանը գրեցի, որովհետև այս էլ որերորդ անգամ ցավով տեսնում եմ, թե ինչպես համացանցում, հատկապես ֆեյսբուքյան տիրույթում, հայերս ջանասիրաբար տարածում ենք հայոց այբուբենի հետ կապված մի ցնցող հայտնագործություն և չենք էլ ուզում նկատել ակնհայտ կեղծիքը։ Առաջին անգամ ես սա ֆեյսբուքյան մի էջում տեսա և շատ զարմացա. կարծում էի՝ խելքը գլխին մարդիկ են վարում այդ էջը։ Այսօր հայտնաբերեցի, որ մասնագիտությամբ մաթեմատիկոս մի հայտնի հաղորդավար էլ է տարածում այս անհեթեթությունը։ Պահո՜...

26/07/2015

Վերջին թարմացումները ռուսալեզու գրքերի մեր ցուցակում

Մեծապես հարստացրել ենք նախախորհրդային շրջանի ռուսալեզու հրատարակությունների մեր ցուցակը, որում ընդգրկված են Հայաստանին, հայերին կամ հայկական այլ թեմաների առնչվող գրքեր։  Վերջին հավելումների մեծ մասը կատարված է Ռուսաստանի պետական գրադարանի կայքում տեղադրված թվային գրքերով, որոնք թե՛ դիտելի են, թե՛ ներբեռնելի։ Ավելացրել ենք Բրյուսովի կազմած  Поэзія Арменіи съ древнейшихъ временъ до наших дней ժողովածուն, ռուս-թուրքական պատերազմներին առնչվող գրքեր, «Շարակնոցի» ամբողջական ռուսերեն թարգմանությունը՝  Шараканъ: богослужебные каноны и пѣсни Армянской Восточной Церкви (полный переводъ), Լինչի հայաստանյան ուղեգրության ռուսերեն թարգմանությունը (գրքի անգլերեն բնագիրը ևս կա մեր բլոգի էլ. գրադարանի ցուցակներում) և շատուշատ այլ գրքեր։ Կարելի է ասել՝ կրկնակի (եթե ոչ՝ ավելի մեծ չափով) շատացրել ենք այս ցուցակում ընդգրկված գրականությունը։

Վերոբերյալ նկարը  հետևյալ գրքից է՝
Эминъ Федоръ Александровичъ
Краткое описаніе древнѣйшаго и новѣйшаго состоянія Оттоманской Порты, изданное сочинителемъ, долго жившимъ въ Турціи, Москва, 1828


Իսկ հետևյալ երեք նկարները պատկերում են 1877-1878 թթ. ռուս-թուրքական պատերազմի երեք նշանավոր հայ գեներալներին՝ Լորիս-Մելիքովին, Տեր-Ղուկասովին և Լազարևին։ Գրքում ներկայացված են նաև նրանց կենսագրականները։

Герои и дѣятели Русско-Турецкой войны 1877-1878 гг.: 20 худож.-исполн. портр. с подроб. біографіями и описаніемъ выдающихся событій войны / Портр. рис. П.Ф. Брожемъ и грав. И. Матюшинымъ, Ю. Барановскимъ и Ф. Герасимовымъ, С.-Петербургъ, 1878



25/07/2015

Մատենադարան մանկանց

Այստեղ կգտնեք ԺԹ դարում Վենետիկի մխիթարյանների հրատարակած «Մատենադարան մանկանց» շարքի 15 հատորները՝ համապատասխան հղումներով։





◈ Մատենադարան մանկանց, 1. Ոթոն կամ Կորսուած տղայ, Բ. տպ., Վենետիկ, 1853. կամ այստեղ
◈ Մատենադարան մանկանց, 2. Ձմեռւան իրիկուններ կամ այլեւայլ բարոյական պատմութիւններ, հտ. Ա, Վենետիկ, 1858. կամ այստեղ, կամ այստեղ
◈ Մատենադարան մանկանց, 3. Ձմեռւան իրիկուններ կամ այլեւայլ բարոյական պատմութիւններ, հտ. Բ, Վենետիկ, 1858. կամ այստեղ


◈ Մատենադարան մանկանց, 4. Յուլիոս կամ Հոգեզաւկի մը պատմութիւն, Վենետիկ, 1859. կամ այստեղ
◈ Մատենադարան մանկանց, 5. Երանեակ անունով Թանկոյի թագուհւոյն պատմութիւնը, Վենետիկ, 1859. կամ այստեղ,  կամ այստեղ
◈ Մատենադարան մանկանց, 6. Իրլանտայի տնակը, հտ. Ա, Վենետիկ, 1867. կամ այստեղ 
◈ Մատենադարան մանկանց, 7. Իրլանտայի տնակը, հտ. Բ, Վենետիկ, 1867. կամ այստեղ
◈ Մատենադարան մանկանց, 8. Քարայր ապաշխարութեան, Վենետիկ, 1853. կամ այստեղ
◈ Մատենադարան մանկանց, 9. Թէոփիլէ կամ Պզտի ճգնաւոր, Վենետիկ, 1853. կամ այստեղ
◈ Մատենադարան մանկանց, 10. Լուդովիկոս կամ Կորսուած տղայ, Վենետիկ, 1853. կամ այստեղ




◈ Մատենադարան մանկանց, 11. Ռոզալիա Փալերմոյ քաղքին մէկ գեղէն, Վենետիկ, 1853. կամ այստեղ
◈ Մատենադարան մանկանց, 12. Քրիստինէ կամ Գառնուկ, Վենետիկ, 1853. կամ այստեղ
◈ Մատենադարան մանկանց, 13. Ֆէնհէյմ կամ Առաքինութիւն վարձատրեալ, Վենետիկ, 1853. կամ այստեղ
 ◈ Մատենադարան մանկանց, 14. Ֆէլիչէ կամ Որբ տղայ, Վենետիկ, 1853. կամ այստեղ
◈ Մատենադարան մանկանց, 15. Բարթողիմէոս կամ Հովիւ քարոզիչ, Վենետիկ, 1866. կամ այստեղ
 






20/07/2015

Չարենցի «Երկիր Նաիրիի» ռուսերեն հրատարակությունը՝ Սարյանի նկարներով

Այս էջում տեսնում եք այն նկարները, որոնք կատարել է Մարտիրոս Սարյանը 1933-ին Չարենցի «Երկիր Նաիրի» գործի ռուսերեն թարգմանության հրատարակության համար։ Ամբողջական հրատարակությունը կարելի է դիտել, ինչպես նաև ներբեռնել հետևյալ հղմամբ՝

 Чаренц Егише, Страна Наири, перевод с арм. Я. Хачатрянц, рисунки М. Сарьяна, Москва, 1933.


18/07/2015

Եկեք մի բարի գործ անենք :)




Շուտով տասը տարին կլրանա այն բախտավոր ու երջանիկ օրվանից, որ վերջապես տեսանք «Տերմինաբանական և ուղղագրական տեղեկատուի» վերջին՝ 2006 թ. հրատարակությունը։ Չծանրանալով այս հրատարակության  թերությունների և առաջացրած որոշակի հիասթափության վրա՝ ասենք, որ այս գիրքը, այնուամենայնիվ, պետքական է, և լավ կլիներ, որ ամեն հայ ընտանիք այն ունենար։ Ի վերջո, գրքի սկզբում այդ ժամանակվա ՀՀ ԿԳՆ նախարարի երկու խոսքի թավատառ վերնագիրը հայտարարում է. «Ի ՆՊԱՍՏ ՀԱՅՈՑ ԼԵԶՎԻ ԶԱՐԳԱՑՄԱՆ»։

Բայց արի ու տես, որ այս տեղեկատուի հրատարակիչները հեղինակային իրավունքի մասին օրենքն այնքան լավ են հարգում, որ այս արագափոփոխ աշխարհում ժամանակից արդեն բավականին հետ ընկած շուրջ տասնամյա այս տեղեկատուն, որն արդեն գրախանութներում էլ չկա, պահում են հազար փակի տակ, և դրա pdf տարբերակը հասանելի է միայն խիստ անհարմարավետ առցանց ընթերցման համար՝ ISSUU.com կայքում։ Այս կայքը թույլ է տալիս նաև ներբեռնել այնտեղ տեղադրված գրքերը, բայց սա չի վերաբերում «Տերմինաբանական և ուղղագրական տեղեկատուին». գիրքը տեղադրողն այն ներբեռնելու հնարավորությունը վերացրել է անգամ այդ կայքում գրանցվածների համար։

15/07/2015

Թվայնացված հայերեն ձեռագրերը համացանցում

Ցուցակը թարմացվել է 2017 թ. նոյ. 15-ին։ 

Ավելացվող նոր անունների կամ այլ կարգի փոփոխությունների մասին պարբերաբար տեղեկացնում ենք զրուցատեղիում։ Եթե կամենում եք ձեր էլ. փոստարկղում մշտապես ստանալ թարմացումների մասին տեղեկություն, ապա բաժանորդագրվեք այստեղ (ընդամենը էլ. հասցե պիտի մուտքագրեք, որից հետո այդ հասցեին նամակ կստանաք, որում պետք է հաստատեք բաժանորդագրությունը՝ սեղմելով տրված հղման վրա)։

Այստեղ կգտնեք համացանցում մեր գտած այն ձեռագրերը, որոնք հնարավոր է դիտել, անգամ հաճախ ամբողջությամբ ներբեռնել։ Սրանցում կան Թորոս Ռոսլինի, Սարգիս Պիծակի նկարազարդումներով մատյաններ, Գրիգոր Տաթևացու ընդարձակ Սաղմոսաց մեկնությունը՝ գրությունից շուրջ 50 տարի հետո ընդօրինակված, Հովհան Անգլիացու երկերի շատ հին ընդօրինակում՝ հենց նույն դարից ու նույն վանքից, որում թարգմանվել են նրա գործերը, Վարդան Արևելցու և Կիրակոս Գանձակեցու պատմությունները, Իգնատիոս Սևլեռնցու մեկնությունը, Վարդանի աշխարհացույցը, Դավիթ Անհաղթի «Սահմանքը», Հովհաննես Երզնկացու «Յաղագս երկնային շարժմանն» գործը, զանազան այլ պատմական, տոմարագիտական, մեկնողական աշխատություններ, տաղարաններ, շարակնոցներ, բժշկարաններ, բառարաններ և անգամ Ղորանի գրաբարյան թարգմանություն։ Այստեղ կան նաև նշանագրերի բառարան-ցուցակներ և ևս երկու հին բառարան, որոնց հղումներն ավելացրել ենք նաև մեր բառարանների ցուցակում։ Ձեռագրերը գտնվում են աշխարհի տարբեր գրադարաններում։


Համառոտագրություններ

Համառոտագրություններից անմիջապես հետո եկող թվանշանը կամ տառերի ու թվանշանների համադրությունը տվյալ գրադարանում ձեռագրի համարն է։

Մնխ. - Բաւարիայի պետական գրադարան, Միւնխեն / Bayerische Staatsbibliothek, München
ԲԱԴ - Աստուածաբանութեան մերձաւորարեւելեան դպրոց, Բեյրութ / Near East School of Theology, Beirut
Բլտ. - Ուոլտերսի արուեստի թանգարան, Բալտիմոր / Walters Art Museum, Baltimore*
Բռլ. - Բեռլինի պետական գրադարան / Staatsbibliothek, Berlin
Եղմ. - Երուսաղէմի Սրբոց Յակոբեանց վանք
ԵՅՊ - Երուսաղէմի Յոյն Պատրիարքարան
ԵՊՀ - ԵՊՀ Սարգիս և Մարի Իզմիրլեանների գրադարան, Երևան
Թբնգ. - Թիւբինգենի համալսարանի գրադարան / Universitätsbibliothek, Tübingen
Կնգ. - ԱՄՆ Կոնգրեսի գրադարան, Վաշինգտոն / Library of Congress, Washington
ՄՄ - Մեսրոպ Մաշտոցի անւ. Մատենադարան, Երևան
Մրգ. - Մորգանի գրադարան-թանգարան, Նիւ Եորք / The Morgan Library and Museum, New York
Չկգ. - Չիկագոյի համալսարանի գրադարան / University of Chicago Library
ՍԿՎ - Սուրբ Կատարինէի վանք, Սինա լեռ
Վտկ. - Վատիկանի առաքելական գրադարան / Biblioteca Apostolica Vaticana
Վրշ. - Լեհաստանի ազգային գրադարան, Վարշաւա / Polska Biblioteka Narodowa, Warszawa
Փրզ. - Ֆրանսիայի ազգային գրադարան, Փարիզ / Bibliothèque nationale de France, Paris

* Ուոլտերսի արվեստի թանգարանում (Բլտ.) պահվող ձեռագրերի համար տրվող հղումը տանում է դեպի ձեռագրի առցանց ընթերցիչի էջ, որը տալիս է նաև PDF նիշքի ներբեռնման հնարավորություն։ Եթե կարիք լինի ձեռագրի առանձին էջերով տարբերակը դիտելու, ձեռագրահամարն ավելացրեք հետևյալ հասցեի վերջում՝ W տառից հետո՝ http://www.thedigitalwalters.org/Data/WaltersManuscripts/html/W547/։



ԱՒԵՏԱՐԱՆՆԵՐ ԵՒ ԱՍՏՈՒԱԾԱՇՈՒՆՉՆԵՐ


Աւետարան, ՄՄ 6200 (887 թ., գրիչ՝ Սահակ Վանանդացի)։ Աւետարան ըստ թարգմանութեան նախնեաց մերոց գրեալ ՅԼԶ թ. հայոց եւ յամի Տեառն 887. լուսատիպ հրատարակութիւն գրչագրի Լազարեան Ճեմարանի Արեւելեան Լեզուաց, Մոսկուա, 1899։
Աւետարան, Եղմ. 2562 (Թ-Ժ դդ.)
Աւետարան, Եղմ. 2555 (Ժ դար)
Աւետարան, Բլտ. 537 (966 թ., գրիչ՝ Սարգիս)
Էջմիածնի Աւետարան, ՄՄ 2374 (989 թ., լուսատիպ հրատ.՝ Մակլերի. L'Évangile arménien: édition phototypique du manuscrit no 229 de la Bibliothéque d'Etchmiadzin. Paris, 1920)
Գագիկ արքայի Աւետարան, Եղմ. 2556 (1029-1064 թթ. միջև)
Աւետարան, Եղմ. 1924 (1064 թ., Շուխր Խանդառեա վանք, գրիչ՝ Ստեփանոս)
Աւետարան, Բլտ. 538 (1193 թ., Հռոմկլայ)
Աւետարան, Եղմ. 1796 (ԺԲ դար ? [աւելի ուշ շրջանի Ա յիշատակարանը՝ 1287 թ.], գրիչ՝ Մատթէոս կրօնաւոր, նկարող՝ Թէոդորոս)
Գանձասարի Կարմիր Աւետարան, Չկգ. 949 (ԺԲ կամ ԺԳ դար)
Աւետարան, Եղմ. 251 (1260 թ., Հռոմկլայ, գրիչ եւ նկարիչ՝ Թորոս Ռոսլին)
Աւետարան, Բլտ. 539 (1262 թ., Հռոմկլայ, ծաղկող՝ Թորոս Ռոսլին)
Աւետարան, Եղմ. 2660 (1262 թ., Հռոմկլայ, գրիչներ՝ Աւետիս քհն. և Թորոս Ռոսլին)
Աւետարան, Եղմ. 1956 (1265 թ., Հռոմկլայ, գրիչ եւ ծաղկող՝ Թորոս Ռոսլին)
Կեռան թագուհու Աւետարան, Եղմ. 2563 (1272 թ., Սիս, գրիչ՝ Աւետիս քհն.)
Աւետարան, Եղմ. 1941 (1264 թ. [Պողարեանն ուղղել է 1334 թ.], Սուլթանիա, գրիչ եւ ծաղկող՝ Մխիթար Անեցի)
Աւետարան, Մնխ. BSB Cod.armen. 1 (1278 թ., Գռներոյ վանք, գրիչ՝ Յոհաննէս արքեպս. Գռներոյ). կամ այստեղ
Վասակ իշխանի Աւետարան, Եղմ. 2568 (ԺԳ դար)
Նոր Կտակարան, Չկգ. 229 (1284-1312 թթ. միջակայք, Կիպրոս, գրիչ՝ Ստեփանոս Գոյներիցանց)։ Աւետարանք, Գործք, 14 թուղթք Պօղոսի եւ ընդհանրականք, Յայտնութիւն, Ննջումն Յովհաննու Աւետարանչի։
Աւետարան, Եղմ. 1949 (1312 թ., Ղազարու վանք, Տարօն, գրիչ՝ Առաքել կրօնաւոր)
Աւետարան, Եղմ. 1950 (1316 թ., Տարսոն, գրիչ եւ ծաղկող՝ Լեւոն քհն. Լազրցի)
Աւետարան, Եղմ. 2360 (1321 թ., [Գլաձոր], գրիչ և ծաղկող՝ Թորոս Տարօնացի)
Աւետարան, Կնգ. Orien. Nr. East 6003 (1321 թ., Երուսաղէմ, գրիչ՝ Ներսէս աբեղայ)
Աստուածաշունչ (մասնակի), Եղմ. 1930 (1323 թ., Սիս, գրիչ՝ Գրիգոր Երէց, ծաղկող՝ Սարգիս Պիծակ)։ Սկզբում՝ Վկայաբանութիւն ս. Գէորգայ եւ Եպիփան Կիպրացու «Յաղագս Երգոց սաղմոսարանի»։ Սաղմոսարան, Առակք, Երգ երգոց, Ժողովող, Իմաստութիւն, Յոբ, մարգարէների գրքեր, 4 Աւետարաններ եւ առաքելական մի քանի թուղթ։
Աւետարան, Եղմ. 2649 (1332 թ., Սիս, գրիչ՝ Սարգիս Պիծակ)
Աւետարան, Բռլ. Hs. or. 10910 (1336 թ., Լիմ, գրիչ՝ Խաչատուր եպիսկոպոս)
Աւետարան, Եղմ. 1973 (1346 թ., Սիս, գրիչ՝ Ներսէս, ծաղկող՝ Սարգիս Պիծակ)
Աւետարան, Եղմ. 2650 (1424 թ. ?, ծաղկող՝ Մկրտիչ)
Աւետարան, Բռլ. Minutoli 291 (1450 թ., Հարհոց, գրիչ՝ Յոհաննէս)
Աւետարան, Բլտ. 543 (1455 թ., Խիզան, Գամաղիէլ, գրիչ՝ Յոհաննէս վարդապետ, ծաղկող՝ Խաչատուր քահանայ)
Աւետարան, Բլտ. 540 (1475 թ. Վան?, գրիչ՝ Արիստակէս)
Աւետարան, Բռլ. Minutoli 268 (1483 թ., Ուխտիք, Գուգարք, 1483 թ., գրիչ՝ Մելքիսէթ երէց)
Աւետարան, Բլտ. 542 (1488 թ., Եկեղեաց գաւառ, գրիչ՝ Ղազար)
Աւետարան, Կնգ. 2009436809 (1487 թ., Վերին Նորավանք, գրիչ՝ Գրիգոր)
Աւետարան, Չկգ. 1040 (անթուական, բայց ոչ ուշ, քան 1488 թ.)
Աւետարան, ՄՄ 7845 (ԺԵ դ., գրիչ՝ Մկրտիչ)
Աւետարան, Չկգ. 139 (ԺԵ կամ ԺԶ դար)
Աւետարան, Եղմ. 1944 (1589 թ., Խիզան, գրիչ եւ ծաղկող՝ Զաքարիա քհն.)
Մանրանկարներ՝ կից ասորերէն եւ հայերէն վերնագրերով, Փրզ. Syr. 344 (ԺԶ դար)
Աւետարան, Բլտ. 541 (1600-1625 թթ., Ամիդ, գրիչ՝ Յոհանէս որդի Ճանիպէկի)
Աւետարան, Չկգ. 140 (1609 թ., Հայաստան, գրիչ՝ Կարապետ երէց Խանղալուցոյ)
Աւետարան, Եղմ. 1938 (1611 թ., Խազան, գրիչ՝ Զաքարիա Մոկացի)
Աւետարան, Եղմ. 2625 (1612 թ., Հալեպ, գրիչ՝ Ղազար եպս)
Աւետարան, Չկգ. 1017 (1624 թ., Հալեպ, գրիչ՝ Ստեփանոս դպիր)
Աստուածաշունչ, Վտկ. 1 (1625 թ., Կոստանդնուպոլիս, գրիչ՝ Միքայէլ Թոխաթցի)
Աւետարան, Բռլ. Petermann I 149 (1626 թ. [կայքում թուականը սխալ է նշուած], Համիթ [=Ամիդ], գրիչ՝ Եղիա, ծաղկող՝ Մինաս)
Աւետարան, Բռլ. Minutoli 272 (1635 թ., Նոր Ջուղա, գրիչ՝ Ղազար). կամ այստեղ
Աստուածաշունչ, Եղմ. 1934 (1643-1646 թթ., Ասպահան, գրիչ՝ Ստեփաննոս որդի Մարտիրոսի)
Աւետարան, Թբնգ. XIII 4 (1644 թ., Կ. Պոլիս, գրիչ՝ Յակոբ սարկաւագ)
Աստուածաշունչ, Եղմ. 1928 (1648 թ., գրիչ եւ գծող՝ Մարկոս սրկ.)
Աստուածաշունչ, Եղմ. 1927 (1653 թ. [կայքում սխալ թուական է նշուած], Կ. Պոլիս, գրիչ՝ Աստուածատուր դպիր, ծաղկող՝ մահտեսի Ղազար)
Աւետարան, Չկգ. 234 (1654 թ., Կ. Պոլիս)
Աւետարան, Չկգ. 951 (1661 թ., գրիչ՝ Վրթանէս [Վրդնս])
Աւետարան, Չկգ. 781 (1670 թ., Շամխոր, գրիչ՝ Յովաննէս սարկաւագ)
Աւետարան, Բռլ. Minutoli 274 (1678 թ., Ջուղա, գրիչ՝ Հէրապետ)
Աւետարան, Չկգ. 996 (ԺԷ դար ?)
Աւետարան, Բլտ. 546 (ԺԷ դար, ծաղկող՝ Յովհաննէս)
Աւետարան, Բռլ. Hs. or. 14656 (ԺԷ դար)
Աւետարան, Բռլ. Ms. or. quart. 337 (1707 թ., գրիչ՝ Նաղաշ Խօջասար)։ Սկզբից կցուած է՝ «Պատմութիւն սրբոյ գեղարդին եւ տնօրինական տեղեացն Քրիստոսի»։
Աւետարան, Եղմ. 1935 (1746 թ., Ս. Փրկիչ, Երուսաղէմ, գրիչ՝ Յակոբ աբեղայ)
Աւետարան, Բռլ. Ms. or. oct. 3690 (ԺԸ դար ?)


ԱՅԼ ԳՐՔԵՐ


Բժշկարան, Եղմ. 370 (ԺԲ դար, գրիչ՝ Հեթում Սեւաստոս ?)
Մաշտոց, Եղմ. 2027 (1266 թ., Սիս, գրիչ՝ Աւետիք քահանայ, ծաղկող՝ Թորոս Ռոսլին)
Ժողովածոյ, Վտկ. 3 (ԺԳ դար՝ 1280-ից յետոյ, գրիչ՝ Ռօբէն)։ Գետք եւ գնացք նոցա։ Նախադրութիւնք աւետարանաց։ Դաւթի փիլիսոփայի Նախերգանք Սաղմոսաց։ Ցանգք առաքելական թղթոց։ Պատարագամատոյց (կաթոլիկ)։ Կարգք ձեռնադրութեան (կաթոլիկ)։ Կարգ օրհնութեան մեռոնի։ Վկայութիւնք մարգարէից։ Տօնացոյց։ Հռոմի ինքնակալների ու հայրապետերի և հայոց հայրապետերի ցուցակներ։ Վասն տիեզերական սինոդոսացն։ Յաղագս աւետարանացն գրութեան։ Երկրաչափութիւն Աղեքսանդրի։ Շաբաթական աւետարան։ Աստիճանք ազգականութեան։ Տոմարական գրութիւն։ Ժամանակագրական ցուցակ հաւաքեալ ի գրոց Եւսեբեայ եւ Սամուէլի Անեցւոյ (337բ)։ Համառօտ մեկնութիւնք Մատթէի, Յովհաննու, առաքինութեանց եւ մոլութեանց։ Վարդանայ համառօտ մեկնութիւն արարածոց։ Արիստոտելի Յաղագս առաքինութեան։
Հեթում Բ-ի ճաշոցը, ՄՄ 979 (1286 թ., Հռոմկլայ)
Ժամամուտք եւ Պատարագամատոյց, Բռլ. Phillipps 1398 (1319 թ., Ֆաֆրիան (յաշխարհն Ֆռանգաց), գրիչ՝ Վարդան երէց)։ Վերջում՝ ճաշու ընթերցուածք եւ մի քանի ծիսական կանոն։
Խազգիրք-Մանրուսմունք, Եղմ. 2438 (1328 թ., Ակներ, գրիչ՝ Կարապետ)
Ճաշոց, Եղմ. 95 (1331 թ., Թոնրակ, Ապահունիք, գրիչ՝ Յովաննէս քահանայ, ծաղկող՝ Թորոս)
Երգարան, Բռլ. Ms. or. oct. 279 (1337 թ., Սիւնիք)
Պատարագամատոյց (Կաթոլիկ Եկեղեցւոյ), Փրզ. 106 (1337 թ., Քռնա, թարգմանիչ եւ գրիչ՝ Յակոբոս Թարգման՝ Քռնեցի)
Ճաշոց, Եղմ. 22 (1350 թ., Սուրղաթ, Ղրիմ, գրիչ՝ Սոսթանէս կրօնաւոր)
Ժողովածոյ, Բռլ. Ms. or. quart. 304 (ԺԴ դար (1353-ից յետոյ), Քռնա, գրիչ՝ ֆրա Դօմինիկոս)։ Յովհան Անգլիացու (Ֆրա Ջուան Անգլիացի ի գեղջէ Սուիննէֆօրթ, John of Swineford) երեք գործերը՝ «Համառօտ հաւաքումն յաղագս հոգւոյ եւ զօրութեանց նորին», «Յաղագս առաքինութեանց հոգւոյն» և «Յաղագս բնութեան հրեշտակաց»։ «Մեկնութիւն Տեսլեանն Յովհաննու թարգմանեալ ի ֆռանգաց»։
Գիրք Եսայեայ եւ Թուղթք Պաւղոսի՝ թղթերի ընդարձակ ներածութեամբ. Բռլ. Minutoli 287 (1358 թ., Սուրխաթ (Ղրիմ), գրիչ՝ Ստեփանոս)
Պատարագամատոյց (Կաթոլիկ Եկեղեցւոյ), Փրզ. 107 (1381 թ., Պօլօն (Բոլոնիա, Իտալիա), գրիչ՝ Պօղոս աբեղայ Առաքելցի)
Ճառընտիր և վարք սրբոց, Փրզ. 120 (ԺԴ դար, Ղրիմ). մանրամասն ցանկը
Գրիգոր Տաթեւացի, Գիրք քարոզութեան որ կոչի Ձմեռան հատոր, ԵՊՀ (ԺԴ դար?)
Ժողովածոյ, Թբնգ. XIII 70 (1432 թ., Ագուլիս, գրիչ՝ Թումա)։ Միքայէլ Ասորի, Պատմութիւն։ Միքայէլ Ասորի, Յաղագս քահանայական կարգաց։ Հարցումն վասն Զատկի։ Վարդան Արեւելցի, Պատմութիւն։ «Տեսակք աշխարհաց»։ Թուղթ միաբանութեան։ Տեսիլ Յովհաննու Կոզեռնի։ Պատմութիւն վասն Թէոդոսի։ Վարդանայ ի Յովհան Օձնեցին։ Վարք Ստեփանոսի Սիւնեցւոյ։ Վարք Յովհաննու Մկրտչի։ «Ասեն ոմանք չարափառք եւ հերձուածողք թէ Յիսուս միայն զՊետրոս մկրտեաց»։ Պատմութիւն Կիրակոսի Գանձակեցւոյ։ Պատմութիւն յաղագս սրբոյ Խաչին։ Պատմութիւն Փիր Փահլուլին։ Վասն հինգ հարիւր եղբարցն։
Գրիգոր Տաթեւացի, Մեկնութիւն սաղմոսաց (ընդարձակ տարբերակ), Բռլ. Ms. or. oct. 1924 (1451 թ., Հերմոնի վանք, գրիչ՝ Ալեքսանոս աբեղայ)։ Մեկնութիւնը գրուած է 1405 թ. (ըստ Տաթեւացու յիշատակարանի)։ Հատորի վերջում՝ Տաթեւացու նաեւ մի քանի քարոզ։
Ժողովածոյ, Բռլ. Ms. or. oct. 94 (1462 թ.)։ Գիրք յաղագս մարդեղութեան Քրիստոսի Աստուծոյ մերոյ։ Յաղագս խորհրդոց։ Վասն կատարածի աշխարհի։
Շարակնոց, Բռլ. Ms. or. oct. 2068 (1497 թ., Արգելանի վանք, Տարբերունի, գրիչ՝ Յովսէփ կամ Յովասափ [Յվսփ] կրօնաւոր)
Ժողովածոյ, Բռլ. Petermann I 33 (անթուական, ԺԵ? դար)։ Առաքել Սիւնեցու «Բան խրատական.... ի մեկնութիւն Սահմանաց գրոց»։ Առաքել Սիւնեցու «Ի տեսութիւն բանին որ ասէ Ամենայն չար տանջելի»։ Եպիփան Կիպրացու «Ի պատճառս երգոց սաղմոսարանին»։ Ներսէս Լամբրոնացու Պատարագի մեկնութեան համառօտումը Յովհաննէս վարդապետի կողմից։ Տեսիլ Ագադրոնի վասն ազգին նետողաց։ Տոմար։
Գանձարան, Բռլ. Ms. or. quart. 806 (ԺԶ դար?, գրիչ՝ Յովհաննէս)
Բժշկարան, Բռլ. Petermann I 135 (ԺԶ դար)
Ժողովածոյ, Բռլ. Ms. or. quart. 805 (1535 թ., Կեսարիա, գրիչ՝ Յովասափ սարկաւագ Սեբաստացի)։ Կեղծ Կալիսթենէսի «Պատմութիւն Աղէկսանդրի Մակեդոնացւոյ»։ Վարք Յովհաննու Աւետարանչի։ Յայտնութիւն Յովհաննու։ Պատմութիւն սուրբ հօրն Յովսիմոսի։ Խրատք ի սրբոց վարդապետաց։ Բանք սրբոյն Աբբայ Եփրեմի։ Եփրեմի Յաղագս հանդերձեալ դատաստանին։ Յաղագս զարմից սրբոյն Գրիգորի Լուսաւորչին։ Յովասափ Սեբաստացու մի ոտանաւոր։ Վարք Երինէ կուսին։ Յովասափի ոտանաւորներ, որոնց թւում՝ մի քանիսը՝ նոր վկաների մասին։ Վասն Կոստանդիանոսի թագաւորին եւ որոց յետ նորա։ Յովասափի մի քանի ոտանաւոր։ Նշանագրերի բառարան։ Յովասափի մի քանի ոտանաւոր, նրա հօր՝ Թադէոս քհն-ի ոտանաւորներ։
Շարակնոց, Փրզ. 65 (1559 թ., Բաբերդ)
Գանձարան, Եղմ. 135 (1575 թ., Սողած (ի Խլաթ) եւ Թեղւայ վանք, գրիչ՝ Կարապետ Սողածցի, ծաղկող՝ Մարտիրոս)
Ժողովածոյ, Վտկ. 2 (1585 թ., Հալեպ, գրիչ՝ Գրիգոր սարկաւագ)։ Դաշանց թուղթ։ Յաղագս ժողովոց հայոց։ Դաւանութիւն հաւատոյ Ազարիա կաթողիկոսի Փոքր Հայոց (Սսի)՝ ստորագրուած հէնց Ազարիայի կողմից։ Լատիներէն վկայագրեր։ Ազարիայի զանազան նամակներ։ Համառօտ պատմութիւն Ռուբինեանց վերջին իշխանների։ Թուղթք Խաչատուր կթղ. առ Գրիգոր ԺԳ քահանայապետ։
Ժամագիրք եւ կաթոլիկ Պատարագամատոյց, Վտկ. 11 (ԺԶ ? դար)
Ժողովածոյ, Բռլ. Ms. or. oct. 1126 (ԺԷ դար)։ Պատմութիւն վասն Պղնձի քաղաքին։ ՅԱրարածոց մեկնութիւն։ Խրատք եւ բանք առակաւորք։ Առաքել Բաղիշեցու «Տաղ Յովասափու»` սկիզբն ու վերջը՝ թերի։
Ժողովածոյ, Փրզ. 186 (1618 թ.)։ Վասն թագաւորաց հայոց։ Կաթոլիկ եկեղեցական օրացոյց։ Աբգարի մասին պատմութիւն (վերագրուած Յովհ. Ոսկեբերանին)։ «Պատմութիւն անողորմ Պետրոսի»։ Յովհ. Երզնկացու խրատները։ «Ի պատմութենէ Ներսէսի Մեծին.... վասն նեռին»։ «Տեսիլ եւ հարցաքննութիւն սրբոյն Գրիգորի ընդ հրեշտակին վասն հոգւոցն մարդկան»։ Դիոնեսիոսի թուղթը «վասն մահուն Պօղոսի եւ Պետրոսի»։ Յակոբ Նետրարենցի «Պատմութիւն Մարխասայ եւ Կոսփառայ»։ «Առակք առ կանանց»։ «Յաղագս թագաւորաց ի Սողոմաւնէ»։ Զանազան խրատական գրուածքներ։ «Ճառք պիտանի ի հարանց վարուցն»։ Վկայաբանութիւն առաքելոյն Թումայի։ «Փարուայ գիրք» (=Բարոյախօս)։ Խրատք Խիկարայ։ Պատմութիւն Աբրահամու եւ Իսահակայ։ Պատմութիւն Յովսէփայ։ Յաղագս Ծննդեան Յիսուսի Քրիստոսի։ Տեսիլ Յովհաննու Գառնեցւոյ։ Յաղագս որկրամոլութեան։ «Խորհուրդ սուրբ կուսի Մարիամու»։ Վասն գազանաց եւ թռչնոց։ Բժշկարան։ «Վասն նախաշի»։ «Հարցումն Բարսեղի եւ պատասխանի Գրիգորի»։
Ժողովածոյ, Բռլ. Minutoli 271 (1602 թ., Հալեպ)։ Տոմար։ Քարոզք։ Երազացոյց։ Պատմութիւն Յովասափու։ Պատմութիւն Պղնձէ քաղաքին։ Խաղաղական եւ Հանգստեան ժամերգութիւններ։ Շարականք։ Տաղարան։ Հաւատամք։
Սաղմոսարան, Բռլ. Phillipps 1404 (1604 թ., Կամենից, գրիչ՝ Յակոբ դպիր)
Սիմէոն Լեհացի, Ուղեգրութիւն, Վրշ. Rps 12673 I (1619-1636 թթ., [Լվով?])
Գրիգոր Նարեկացի, Գիրք աղօթից, Թբնգ. XIII 49 (1634 թ., գրիչ՝ Արիստակէս երէց)
Շարակնոց, Փրզ. 75 (1640 թ.)
Ժողովածոյ, Բռլ. Hamilton 440 (1640 թ., գրիչ՝ Պրն Զատիկ)։ Պատարագամատոյց։ Աւետարանական ընթերցուածք։ «Խրատք ոգէշահ[ք] յաղագս նորընծայ քահանայից»։ «Աղօթք վասն ամենայն աշխարհի»։ Կանոն խաչլուայ առնելոյ։ Ժամամուտք պահոց։ Ընթերցուածք։
Ժողովածոյ, Բռլ. Ms. or. oct. 1921 (1643 թ., գրիչ՝ Խասպէկ)։ Վարդան Արեւելցու «Աշխարհացոյցը» (սկիզբը՝ թերի)։ Բառարան հասարակ անունների։ Բառարան յատուկ անունների։ Յովհաննէս Կոզեռնի «Մեկնութիւն տումարի»։ Նշանագրերի բառարան։ Իգնատիոս Սեւլեռնցու Մեկնութիւն Ղուկասու Աւետարանին։
Պատմութիւն Աղեքսանդրի (Կեղծ Կալիսթենէսի), Փրզ. 291 (1646 թ.)
Շարակնոց, Չկգ. 275 (1654 թ., Կ. Պոլիս, գրիչ՝ Աստուածատուր երէց)
Ժողովածոյ, Բռլ. Petermann I 147 (1658 թ.)։ Խրատ Խիկարայ։ Պատմութիւն եւթն իմաստասիրաց։
Ժողովածոյ, Բռլ. Minutoli 292 (1660 թ., Նոր Ջուղա, գրիչ՝ Յովհաննէս)։ Պետրոս Արագոնացու «Գիրք յաղագս առաքինութեանց», Ալբերտ Մեծի «Համառօտ հաւաքումն աստուածաբանական ճշմարտութեան», Պետրոս Արագոնացու «Յաղագս մոլութեանց»։
Երեմիա Քէօմիւրճեանի Կոնդակ Ս. Կարապետ եկեղեցւոյ ի Կրետէ, Փրզ. 338 (1670 թ., Կ. Պոլիս, ինքնագիր)
Շարակնոց, Բլտ. 547 (1676 թ., Կ. Պոլիս, գրիչ՝ Յակոբ երէց Պէլիգրատցի)
Բժշկարան, Բռլ. Petermann I 143 (1681 թ. Գանջա [Գանձակ])
Ժողովածոյ, Բռլ. Petermann I 141 (1681 թ., գրիչ՝ Գրիգոր քահանայ)։ Պատճառք աւուրց արարչութեան։ «Սքանչելի հրաշիցն որ եղև [յ]Երուսաղէմ»։ Վասն երկոտասան կենդանակերպից։ «Հարցումն Դ գլուխ աւետարանին»։ «Հարցմունք խիստ գեղեցիկ եւ պիտանացու»։ Այլ բանք իմաստասիրաց։ Վանական Վարդապետի հարցմունք եւ պատասխանիք։ Անուանք սուրբ հրեշտակացն։ Տիմոթէոս Անտիոքացի հայրապետի պատասխանները տաճիկների թագաւորին։ Յովհաննէս Երզնկացու «Յաղագս երկնային շարժմանն»։ «Հարցումն ուսումնասիրաց, պատասխանի սրբոց վարդապետաց»։ Բանք վասն Յովհաննու եւ Տեառն, առաքելոց, առաքինութեանց, մեղաց եւ զանազան իրաց։ Յաղագս ժողովոց։ Յաղագս տանուտերաց։ Ազգահամարք եւ լեզուք աշխարհի։ Դարագլուխք։ Տոմարագիտական եւ բնագիտական աշխատութիւն։ Վիճակք առաքելոց։ Տոմարագիտական աղիւսակներ։ Յաղագս քրիստոնէութեան։ Դաւանութիւն սրբոյն Աթանասի։ Դաւանութիւն Ներսիսի Շնորհալւոյ։ «Ի բան սրբոյ Աւետարանին որ ասէ. հայր գոհանամք զքէն զի ամենայն ժամ լսես ինձ»։ Խրատք կանոնականք։ Յովհաննէս Երզնկացու «Խրատ քրիստոնէից....»։ Մովսէս վարդապետի «Խրատ վասն խոստովանութեան»։ Յովհան Մայրագոմեցու «Վասն խոստովանութեան եւ ապաշխարութեան»։ «Գովասանք հաղորդութեան»։ Վարդան Այգեկցու «Խրատ ամենայն քահանայից եւ ժողովրդոց»։ Վարդան վարդապետի «Խրատ աստուածաշունչ գրոց»։ Եփրեմ Ասորու «Յորդորումն ապաշխարութեան»։ Գրիգոր Պահլաւունու հարցմունքն ու Սարգիս Շնորհալու պատասխանը «վասն Առաջաւորի պահոցն»։ Վարդան վարդապետի Վասն քաւութեան։ «Երեք իրք Տէրն ի յանձն էառ յետ իւր սբ յարութեան»։ «Վասն մուղրոյն տեսլեանն»։ «Այլ սքանչելիք որ եղեն յԵրուսաղէմ»։ «Պատմութիւն եւ պատճառ մարդեղութեան Քրիստոսի աստուծոյ մերոյ»։ Պատմութիւններ Ադամի և նրա որդիների մասին։ Յոհաննու վարդապետի Վասն աւերման աշխարհի։ «Քարոզ վասն գալստեանն Քրիստոսի եւ դատաստանի նորա»։ Կանոնք զգուշաւոր քահանայից։ Հարցմունք Արձանայ եւ պատասխանիք Եզնկայ Կողբացւոյ։ Պատմութիւն ասորի Եղիա քահանայի։
Մատթէոս վրդ. Ջուղայեցի, Վասն քարոզութեան Բանի [=Յաղագս ութ խորհրդոց մեղաց], Թբնգ. XIII 41 (1685 թ., [Կ. Պոլիս?], գրիչ՝ Կարապետիկ)։ Վերջից կցուած է Սուքիաս վրդ.-ի ոտանաւորը՝ «Յաղագս Ոսկեփորիկ գրքին եւ յաղագս Աբրահամ Չէլէպւոյն»։
Ժողովածոյ, Բռլ. Ms. or. oct. 143 (1687 թ., Վենետիկ, գրիչ՝ Պետրոս)։ Յովհաննէս Կոստանդնուպոլսեցի, «Հայելի ճշմարտութեան»։ Հռոմէական Եկեղեցու դաւանութիւն (հայատառ թուրքերէն)։ Յովհաննէս Կոստանդնուպոլսեցի, «Պատասխանատրութիւնք թղթոյ....»։ «Բան հաւատոյ»։
Գիրք առաքինութեանց, Բռլ. Minutoli 267 (1692/1693 թ.)
Ժողովածոյ, Բռլ. Petermann I 154 (1698 թ.)։ Բառարաններ. 1. Բառարան Աստուածաշնչի գրքերում գործածուած բառերի (սկիզբը՝ թերի). 2. Իմաստասիրական բառարան՝ «Գումարումն յոգնադիմի իրողութեանց սահմանաց Դաւթի Անյաղթ փիլիսոփայի և այլոց իմաստասիրաց [ի] Մովսիսէ ումեմնէ ըստ տառից դասակարգութիւն շարակարգեալ». 3. Աշխարհագրական բառարան՝ «Անուանք քաղաքաց»։ Աշխարհացոյց (սկիզբը՝ թերի)։ «Վասն սբ տնօրինականաց Տեառն մերոյ Յիսուսի Քրիստոսի»։ «Ասացուածք սակս թութունի»։ Մեկնութիւն ընդհանրական խոստովանութեան մեղաց։ Մեկնութիւն ժամակարգութեան (սկիզբը՝ թերի)։ Հիպողիտոսի Մեկնութիւն Երգոց Երգոյն, շարունակութիւնը՝ Ներսէս Լամբրոնացու։ Ծաղկաքաղ Ոսկեբերանի Յովհաննու Աւետարանի մեկնութիւնից։ Սարգիս Շնորհալու կաթողիկէ թղթերի մեկնութիւնից։ Գրիգոր Տաթևացու «Գիրք հարցմանց»-ից ծաղկաքաղ։ Ալբերտ Մեծից ծաղկաքաղ։ Անուանք մարգարէիցն, նախահարցն, նահապետացն եւ առաքելոցն։ «Բանք առաքինութեանց»։ Օգոստինոսի, Բեռնարդոսի, Յերոնիմոսի և կաթոլիկ այլ վարդապետների խօսքերից։ Տոմար։
Շարակնոց, Բլտ. 545 (ԺԷ-ԺԸ դդ., Կ. Պոլիս, գրիչ՝ Աւետ)
Տաղարան, Բռլ. Petermann I 152 (ԺԸ դար)։ Առաքել Բաղիշեցու «Տաղ Յովասափու»։ Զանազան այլ տաղեր։
Ժողովածոյ, Բռլ. Ms. or. oct. 341 (1703-1706 թթ.)։ Պարզատոմար եւ յաւիտենականի եօթներեակ։ Տաղարան։ Քաղուածք ի Սբ Գրոց։ «Քարտեզ պատմաբանական ազգիս հայոց»։
Շարակնոց, ԲԱԴ (1710 թ.)
Տրիոդիոն [արեւելաքրիստոնէական քաղկեդոնական ծիսական մատեան], ԵՅՊ Geo147 (1746 թ.)
Ժողովածոյ, Բռլ. Ms. or. oct. 282 (1749-1779 թթ. միջակայք)։ «Գիրք պատասխանական սրբոյն Աթանասիոսի հարցմանցն սրբոյն Կիւրղի Երուսաղեմացոյ»։ «Գիրք որ կոչի Օրհնութեանց»։ Առակք եւ պատմութիւնք զանազանք։ «Պատմութիւն Մարիամու Մագթաղենացւոյն եւ սքանչելեաց նորա»։ Վասն տանուտերանց ամաց։
Ամիրդովլաթ Ամասիացի, Օգուտ բժշկութեան, Բռլ. Hs. or. 14556 (1772 թ., Կ. Պոլիս, գրիչ՝ Յակոբ դպիր Կոստանդնուպոլսեցի)
Բժշկարան, Բռլ. Hs. or. 14082 (1783 թ.)
Ժողովածոյ, Թբնգ. XIII 94 (ԺԸ դար)։ Զանազան պատմութիւններ, վարքեր եւն։
Սիմէոն վրդ. Ջուղայեցւոյ Քերականութիւն, Բռլ. Ms. or. oct. 541 (ԺԸ դար)
Ղորան, Բռլ. Ms. or. quart. 605 (1803 թ., Կ. Պոլիս)
Յովհաննէս Զօհրապեան, Լվովի եւ Տրիեստի հայերէն ձեռագրերի ցուցակը, Փրզ. 294 (1820 թ.)
Ախտարք, Բռլ. Ms. or. quart. 1382 (ԺԹ դար)
Պատմութիւն Յովհաննու Ոսկեբերանի, Բռլ. Ms. or. oct. 342 (ԺԹ դար, հայատառ հայախառն թուրքերէն)
Ստորոգութիւնք Արիստոտելի եւ մեկնութիւն, ՍԿՎ Geo87(թուականը՝ անյայտ)
Ժողովածոյ, Թբնգ. XIII 92 (թուականը՝ անյայտ)։ Դիոնեսիոս Արիսպագացի։ Ն. Շնորհալու Թուղթ ընդհանրականը։ Կանոնագիրք։ Անանիա Սանահնեցու «Սակս անխտիր հաղորդելոցն յունաց»։ Դաւանաբանական երկ՝ «Այլուստ ժողովածու իմաստախոհ արանց»։ Դաւիթ Անյաղթ, Սահմանք իմաստասիրութեան (սկիզբը՝ թերի)։
Ժողովածոյ, Թբնգ. XIII 93 (թուականը՝ անյայտ)։ Հմմտ. ՄՄ Մատենադարան ձեռ. թ. 1869։ Միխայէլ Ասորի, Պատմութիւն։ Միխայէլ Ասորի, Յաղագս քահանայական կարգաց։ Դաւանութիւն Միխայէլի Ասորւոյ։ Գրիգոր վրդ. Խլաթեցու Խրատք ժամակարգութեանց։ Մովսէս Երզնկացու «Վասն թագաւորաց հայոց զոր կարգեաց Մովսէս Խորենացին»։ «Ի Մատթէոսի Աւետարանին մեկնութենէն»։ Յաղագս եկեղեցական աստիճանաց։ Անանիայի Շիրակունոյ Թիւք որչափութեանց Հին եւ Նոր կտակարանացն։ «Խրատք իմաստասիրաց պէս պէս. Չորս իրք»։ Սամուէլի Անեցւոյ Հաւաքմունք ի գրոց պատմագրաց։ «Պատմութիւն հայրապետաց»։ Ոտանաւոր ճառ։ Եպիփանի Յաղագս երկոտասան ականց։ Մանազկերտի ժողովի նզովքները։ Թուղթ միաբանութեան։ Մատթ. Ջուղայեցւոյ «Հարցումն տաճկաց եւ պատասխանի մերոց վարդապետաց»։ Թուղթ Գրիգորիսի կաթողիկոսի ի Միջագետս։ Թուղթք Ներսիսի Շնորհալւոյ եւ Մանուէլի։
Պատարագամատոյց (Կաթոլիկ Եկեղեցւոյ), Փրզ. 45 (անթուական)



Պատառիկներ և ամբողջական ձեռագրերի որոշ էջեր


Հայատառ յունարէն պապիրուսի պատառիկ, Փրզ. 332 (մինչև 640 թ., Եգիպտոս). կամ այստեղ
Պատառիկ, Չկգ. 338 (Թ կամ Ժ դար)։ Աւետարանից հատուած։
Աւետարան, Մրգ. 789.1-3 (1296 թ., Սիսիան, գրիչ՝ Մխիթար) (միայն 6 նկարազարդ էջ)
Աւետարան, Մրգ. 620 (ԺԳ դար, Հայաստան, Գուգարք?) (միայն 35 նկարազարդ էջ)
Մեկնութիւն կաթողիկէ թղթոց Սարգսի Շնորհալւոյ, Մրգ. 802 (ԺԳ դար, Հայաստան, գրիչ՝ Վահրամ) (միայն 3 էջ)
Աւետարան, ՄՄ 6792 (1302 թ. և 1406 թ., ծաղկող՝ Մոմիկ) (միայն մանրանկարներով էջեր)
Աւետարան, ՄՄ 7842 (1313 թ., Գլաձոր, գրիչ՝ Պօղոս վրդ.) (միայն մանրանկարներով էջեր)
Ճաշոց, Մրգ. 803 (1334 թ., Վահնաշէն, Խաղտեաց ձոր, գրիչներ՝ Վարդան Լոռեցի, նրա որդիները, ծաղկող՝ Մկրտիչ) (միայն 11 էջ)
Յայսմաւուրք, Մրգ. 622 (1348 թ., Սիս, ծաղկող՝ Սարգիս Պիծակ և Յովհաննէս) (միայն 139 նկարազարդ էջ)
Ութ մանրանկարիչների Աւետարան, ՄՄ 7651 (ԺԳ դարի 60-70-ական թթ., գրիչ՝ Գրիգոր) (միայն 40 էջ)
Աւետարան, Մրգ. 1112 (ԺԴ դար, Վասպուրական) (միայն երկու նկար)
Աւետարան, Մրգ. 749 (1461 թ., Վան, գրիչ՝ Վարդան, ծաղկող՝ Մինաս) (միայն 43 նկարազարդ էջ)
Պատառիկ, Չկգ. 773 (ԺԵ կամ ԺԶ դար)։ «Գործք առաքելոց»-ից Անանիայի եւ Սափիրայի պատմութիւնը։
Աւետարան, Մրգ. 624 (1588 թ., Սուրս, Մոկք, գրիչ՝ Յոհանէս) (միայն 51 նկարազարդ էջ)
Մանրանկարներ՝ կից ասորերէն եւ հայերէն վերնագրերով, Փրզ. Syr. 344 (ԺԶ դար)
Գիրք պարապմանց Կիւրղի Աղեքսանդրացւոյ , Մրգ. 625 (1688 թ., Հայաստան, գրիչ՝ Նազար) (միայն 5 նկարազարդ էջ)
Աւետարան, Մրգ. 621 (շուրջ 1650 թ., Կ. Պոլիս) (միայն 117 նկարազարդ էջ)
Աւետարան, Մրգ. 623 (1658-1659 թթ., Նոր Ջուղա, գրիչներ՝ Յովհաննէս եւ Աւետիք աբեղայ) (միայն 48 նկարազարդ էջ)


11/07/2015

Սայաթ-Նովայի երգերի առաջին հրատարակությունը

Սայաթ-Նովայի երգերը հայտնաբերել, վերծանել և առաջին անգամ հրատարակել է մասնագիտությամբ բժիշկ Գեորգ Ախվերդյանը 1852 թ.-ին։ Գեորգ Ախվերդյանի այս հրատարակությունն առանձնահատուկ է. նրանով նաև հիմք է դրվել հայ բարբառագիտությանը, քանի որ Ախվերդյանն իր հրատարակության առաջին մասում ներկայացնում է Թիֆլիսի հայոց բարբառը։ Սայաթ-Նովայի յուրաքանչյուր երգից հետո էլ ներկայացվում է նրանում առկա անծանոթ ու անհասկանալի բառերի բացատրությունը։ Այնպես որ այս գիրքը գանձ է սայաթնովայասերների համար։



08/07/2015

Հ. Մանուել Քաջունու երկերը համացանցում

Վենետիկյան մխիթարյան այս հորն իրավամբ կարելի է համարել հանրագիտարանային գիտելիքների տեր անձնավորություն։ Նա ոչ միայն հայագետ էր, այլև մաթեմատիկոս, ֆիզիկոս, քիմիկոս, գյուղատնտես, արվեստաբան։ Նա գրել է դասագրքեր քիմիայի, ֆիզիկայի, մեխանիկայի, թվաբանության, պտղաբուծության, մեղվագործության համար, ինչպես նաև ընդարձակ ֆրանսերեն-հայերեն արվեստագիտական բառարան։ Նրա դասագրքերն ու բառարանն արդի ընթերցողի համար հատկապես կարևոր են հայերեն գիտական եզրույթների առատությամբ. հնարավոր է, որ այսօր ևս, հարկ եղած դեպքում, դրանցից կարողանան օգտվել համապատասխան մասնագետները։

Այս ցուցակը, հնարավոր է, արդեն հին լինի։ Վերջին տարբերակն ԱՅՍՏԵՂ է։


Քաջունի Մանուէլ, Հ.
Հնախօսութիւն Հայաստանի, ի պէտս դպրոցաց, Վենետիկ, 1855. կամ այստեղ
Աշխարհագրութիւն հին եւ նոր Հայաստանեայց, դպրատանց տղայոց համար, Վենետիկ, 1857. կամ այստեղ, կամ այստեղ, կամ այստեղ
Համարողութիւն. երկու գիրք բաժնած, համառօտ եւ ընդարձակ. նորատիք եւ չափահաս տղայոց համար, Վենետիկ, 1859
Բնաբանութիւն տեսական եւ փորձառական, հտ. Ա-Բ, Վենետիկ, 1871. կամ այստեղ


05/07/2015

Հայկական առաջին ֆուտբոլային ակումբներից մեկը՝ «Տորքը»


Ստորև բերված լուսանկարում դուք տեսնում եք հայկական առաջին ֆուտբոլային ակումբներից մեկի՝ «Տորքի» մարզիկներին։ Նկարը՝ կից գրությամբ հանդերձ, վերցրել ենք վերջերս թվայնացված «Մարմնամարզ» կոստանդնուպոլսյան հանդեսի 1911 թ. Ա համարից։ Լուսանկարն արվել է 1909 թ.-ին, ինչպես երևում է այստեղից։


15/06/2015

Մովսես Խորենացու երկերը համացանցում

Այս ցուցակը, հնարավոր է, արդեն հին լինի։ Վերջին տարբերակն ԱՅՍՏԵՂ է։

(Ցուցակը թարմացվել է 2016 թ. մարտի 14-ին) 

Ներկայացնում ենք Մովսես Խորենացու գործերի՝ համացանցում մեր գտած աղբյուրները։ Այստեղ կգտնեք ոչ միայն գրաբարյան բնագրերը և դրանց արևելահայերեն թարգմանությունները, այլև Խորենացու գլխավոր երկերի օտարալեզու թարգմանություններ՝ ֆրանսերեն, գերմաներեն, իտալերեն, ռուսերեն, լատիներեն։ Քանի որ «Աշխարհացոյցի» հին հրատարակությունները Խորենացու անունով են, ուստի նորերը, որ հրատարակվել են որպես Անանիա Շիրակացու կամ անանուն հեղինակի գործ, նույնպես ընդգրկել ենք այս ցուցակում։

Այստեղ միայն Խորենացու հեղինակած կամ նրա անունով մեզ հասած գործերն ենք դրել, իսկ խորենացիագիտական բազմաթիվ աշխատությունները զանց առել, եթե Խորենացու որևէ երկ կամ դրա թարգմանություն չեն պարունակում։ Ցանկի վերջում ավելացրել ենք Խորենացու երկերի՝ պատմաբան Պետրոս Հովհաննիսյանի կազմած մատենագիտության երկու հրատարակությունների հղումները։

Մովսէս Խորենացի


Գիրք աշխարհաց եւ առասպելաբանութեանց, որ է Աղուէսագիրք, Ամըսթելօտամ, 1668. կամ այստեղ
Գիրք աշխարհաց եւ առասպելաբանութեանց, որ է Աղուէսագիրք, Մարսել, 1683
Ազգաբանութիւն տոհմին Յաբեթեան [Պատմութիւն հայոց], Ամստէլօդամ, 1695
Գիրք աշխարհաց եւ առասպելաբանութեանց, որ է Աղուէսագիրք, Էջմիածին, 1698
Epitome commentariorum Moysis Armeni, de origine & regibus Armenorum et Parthorum: item series principum Iberiae et Georgiae, cum notis & observationibus Henrici Brenneri, Stockholmiae, 1723

13/06/2015

ԽՆԴՐԱՆՔ ՄԵՐ ԲՈԼՈՐ ԸՆԹԵՐՑՈՂՆԵՐԻՆ




Սիրելի գրասեր ժողովուրդ, Գրահավաքը դիմում է ձեզ օգնության խնդրանքով։ Ամենայն իրավամբ կարող եք համարել, որ այդ օգնությունը ոչ միայն «Գրահավաք» բլոգին եք հասցեագրելու, այլև և առաջին հերթին՝ հայ գրքի թվայնացման և մեկտեղման թերևս ամենախոշոր նախաձեռնության համահեղինակներ Հայաստանի ազգային գրադարանին և մեր ազգային ակադեմիայի Հիմնարար գիտական գրադարանին, որոնց հետ «Գրահավաք» բլոգի հեղինակը, իր կարողությունների սահմաններում, համագործակցում է։

Խոսքը հետևյալ օգնության մասին է։

1. Եթե համացանցում որևէ տեղ գտնում եք թվայնացված հայկական պարբերականներ, որոնք չկան մեր բլոգի տրամադրած պարբերականների ցուցակում, խնդրում ենք դրանց մասին տեղեկացրե՛ք մեզ։ Դրանք միայն մեր ցուցակին չէ՛, որ անհրաժեշտ են, այլև Ազգային գրադարանին՝ ներառվելու համար Հայ մամուլի համահավաք գրացուցակի շտեմարաններում։

2. Նմանապես, եթե համացանցում որևէ տեղ գտնեք հայալեզու կամ հայկական թեմաներով այլալեզու գրքեր, որոնք կարելի է ազատորեն ներբեռնել, դրանց մասին և՛ս տեղեկացրեք Գրահավաքին, եթե այդ գրքերն ամփոփող կայքերի հղումները չկան մեր բլոգի «Հայալեզու էլ. գրադարաններ համացանցում» ցուցակում։ Համացանցային տարբեր հարթակներում գտնվող հայերեն կամ հայկական թեմաներով ներբեռնելի գրքերը պետք են՝ ներառվելու համար Ազգային գրադարանի «Հայ գրքի» շտեմարաններում, ինչպես նաև Ազգային ակադեմիայի Հիմնարար գիտական գրադարանի կայքում ներկայացված գրքերի շտեմարաններում։

27/05/2015

Խրիմյան Հայրիկի գործերը համացանցում

Այս ցուցակը, հնարավոր է, արդեն հին լինի։ Վերջին տարբերակն ԱՅՍՏԵՂ է։

Ցուցակը թարմացվել է 2016 թ. մարտի 5-ին։

Խրիմեան Մկրտիչ (Հայրիկ)
Մարգարիտ արքայութեան երկնից, Կ. Պօլիս, 1866
Մարգարիտ արքայութեան երկնից, Կ. Պօլիս, 1876
Դրախտի ընտանիք, Կոստանդնուպօլիս, 1876
Հայգոյժ. աշխարանք Հայոց աշխարհին, Կ. Պօլիս, 1877
Սիրաք եւ Սամուէլ. բարի հօր կրթական դասեր, Բ. տպ., Կ. Պոլիս, 1887. կամ այստեղ
Հրաւիրակ երկրին աւետեաց, Բ. տպ., Երուսաղէմ, 1892
Սիրաք եւ Սամուէլ. բարի հօր կրթական դասեր, Թիֆլիս, 1893. կամ այստեղ
Թագաւորաց ժողով («Գեղափնջիկ», Թիֆլիս, 1907, թ. 3-4. Մարտ-ապրիլ, էջ 26-30). կամ այստեղ
Հայգոյժ. աշխարանք Հայոց աշխարհին, Կ. Պոլիս, 1908. կամ այստեղ
Երկեր, Երևան, 1992
Պապիկ և թոռնիկ (փոխադրված է արևելահայերենի), Սբ Էջմիածին, 2009
Սիրաք և Սամվել (փոխադրված է արևելահայերենի), Սբ Էջմիածին, 2009
Մի քանի չափածո գործի անգլերեն թարգմ. (էլ. տեքստ)
Նրա մասին
Դր. Ե. Ֆրանգեան, Հայ միտքը, Բ. գիրք, Խրիմեան Հայրիկ, Գահիրէ, 1925

21/05/2015

Մանուկ Աբեղյանի երկերը համացանցում

Այս ցուցակը, հնարավոր է, արդեն հին լինի։ Վերջին տարբերակն ԱՅՍՏԵՂ է։


Գէորգ Դ. մեծագործ կաթողիկոս ամենայն հայոց (համառօտ կենսագրութիւն), Վաղարշապատ, 1899
Մեր ուղղագրութեան մասին, «Արարատ», Էջմիածին, 1913, թ.11, էջ 1047-1071, 1120-1141. նոյն նիւթի վերաբերեալ խօսքը՝ ուղղուած կաթողիկոսին (անդ, թ. 8-9, էջ 864-867)
Հայ ժողովրդական առասպելները Մ. Խորենացու Հայոց պատմութեան մէջ, Վաղարշապատ, 1899. կամ այստեղ. կամ այստեղ
◈ Manuk Abeghian, Der Armenische Volksglaube, Leipzig, 1899. սրա անգլ. թարգմանութիւնը տես այստեղ
Ուղղագրության ռեֆորմը, Յերեվան, 1925
Ռուս-հայերեն ռազմական բառարան / Русско-Армянский военный словарь, Յերեվան / Ереван, 1927
Հայոց հին գրականության պատմություն, գիրք Ա (սկզբից մինչև X դար), Երևան, 1944

13/05/2015

ՀԱԳ-ի առցանց նոր հավաքածուներից երկուսը՝ քարտեզներ և հմայիլներ

Հայաստանի ազգային գրադարանը ստեղծել է առցանց նոր հավաքածուներ, որոնցից ուզում ենք առանձնացնել երկուսը (բոլորի հղումներն ավելացված են նաև մեր կայքի «Հայալեզու էլեկտրոնային գրադարաններ համացանցում» ցուցակում)։

Առաջինը քարտեզների հավաքածուն է, երկրորդը՝ հմայիլների։ Ներկայացված նյութերը ներբեռնելի pdf-ներ են։

Քարտեզների բաժնի ընտրացանկը թույլ է տալիս քարտեզներն ընտրել ըստ վերնագրի, հեղինակի, տարեթվի, հրատարակչի, տպագրության վայրի և գտնվելու վայրի։

Տարեթվի բաժինն ընտրելու դեպքում կտեսնենք, որ քարտեզները 1850-1956 թթ.-ի հրատարակություններ են, կան նաև անթվական քարտեզներ։

Ահա՛ մեկը նշված հավաքածուում գտնվող քարտեզներից։ Բաբկեն Հարությունյանի կազմած քառամաս քարտեզն է։

1. Հայկական կոտորածները 1894-96 և 1915-16 թթ.
2. Վան քաղաքի հերոսական ինքնապաշտպանությունը (7.04.1915-6.05.1915)
3. Հայ ժողովրդի տեղաբաշխումը, 1914 թ.
4. Տարոնի և Սասունի ինքնապաշտպանությունը

 Աղբյուրը


ՀՄԱՅԻԼՆԵՐ

04/05/2015

Գրիգոր Նարեկացու երկերը համացանցում

Այս ցուցակը, հնարավոր է, արդեն հին լինի։ Վերջին տարբերակը տեսեք ԱՅՍՏԵՂ։

Ցուցակը թարմացվել է 2016 թ.  մարտի 28-ին։

Ստորև ներկայացնում ենք Գրիգոր Նարեկացու՝ համացանցում առկա գործերը։ Նշենք, որ հին հրատարակություններում նրա անունով ներկայացված «Բան վասն ուղիղ հաւատոյ» կամ «Խրատ» գործն իրականում Նարեկացուն չի պատկանում, այլ, ամենայն հավանականությամբ, Գրիգոր Սկևռացուն։

Գիրք աղօթից. (ԴՃԼԶ էջից յետոյ՝ պատմ. Ապարանից խաչին, ներբողեանք, մի քանի գանձ, լուծմունք, բժշկ. աւետարաններ), Կ. Պոլիս, 1701-1702
Գիրք աղօթից. (ՄԾԷ էջից՝ պատմ. Ապարանից խաչին, ներբողեանք, մի քանի գանձ, համառօտ վարքը, «Մատեանի» լուծմունք, Առաքել վարդապետի ներբողեանը, բժշկ. աւետարաններ), Կ. Պոլիս, 1726
Գիրք աղօթից. (ՅԽԳ էջից՝ պատմ. Ապարանից խաչին, ներբողեանք, մի քանի գանձ, համառօտ վարքը, «Մատեանի» լուծմունք, Առաքել վարդապետի ներբողեանը, բժշկ. աւետարաններ), Կ. Պոլիս, 1736. կամ այստեղ
Գիրք աղօթից. (339-րդ էջից՝ պատմ. Ապարանից խաչին, ներբողեանք, մի քանի գանձ, «Բան վասն ուղիղ հաւատոյ»՝ էջ 460-ից, համառօտ վարքը, «Մատեանի» լուծմունք, Առաքել վարդապետի ներբողեանը, բժշկ. աւետ.), Կ. Պոլիս, 1755
Գիրք աղօթից. (նոյնն է, ինչ 1755 թ. հրատ.), Կ. Պոլիս, 1763
Բանք աղօթից.... քաղեալ ընտրանաւ ի գրոց նորա.... կարգելով ըստ շաբաթու աւուրց եւ ըստ պէսպէս պիտոյից հայցուածոց. (վերջում՝ Տ. Իգնատիոս Ճուղայեցւոյ ոտանաւոր յիշատակարան), Վենէտիկ, 1763
Գիրք աղօթից.... նորապէս սրբագրեալ՝ համեմատութեամբ հնագոյն եւ ընտիր ընտիր ձեռագիր օրինակաց, [հտ. Ա] (էջ 347-ից՝ բառարան խրթին բառից, ցուցակ գլխաւոր տարբերութեանց), Կ. Պոլիս, 1774
Հատոր երկրորդ՝ ներբողինաց, ճառից, չորեցունց արժանաւորաց գովեստից.... հանդերձ հետևեցելով փոքր գրքկաւ բանիւ հաւատոյ, Կ. Պոլիս, 1774
Գիրք աղօթից (նոյնն է, ինչ 1755 թ. հրատ.), Կ. Պոլիս, 1782
Գիրք աղօթից որ կոչի Նարեկ. (ըստ Կ. Պոլսի 1774 թ. հրատ. Ա հտ., առանց բառարանի), Վէնէտիկ, 1789. կամ այստեղ
Մեկնութիւն Երգոց Երգոյն Սողովմոնի, Վէնէտիկ, 1789. կամ այստեղ
Գիրք աղօթից. (վերջում՝ փոքրիկ բառարան), Կ. Պոլիս, 1789. կամ այստեղ
Գիրք աղօթից.... նորապէս սրբագրեալ...., Կ. Պոլիս, 1790
Գիրք աղօթից որ կոչի Նարեկ. (ըստ Կ. Պոլսի 1774 թ. հրատ. Ա հտ., առանց բառարանի, բայց բժշկ. աւետարաններով), Վէնէտիկ, 1795
Նարեկ գիրք աղօթից.... նորապէս սրբագրեալ. (վերջում՝ բառարան), Կ. Պոլիս, 1802
Աղօթամատոյց պատկերազարդեալ.... քաղեալ ընտրանաւ ի գրոց նորա. Յաւելեալ յայսմ երկրորդ տպագրութեան և զգանձս տօնից տէրունականաց, զմեղեդիս և զտաղս ի նորին սրբոյ ասացեալ, Վէնէտիկ, 1804
Նարեկ գիրք աղօթից. (վերջում՝ Աստուածածնի ներբողեան, համառօտ վարք, էջ 374՝ Մխիթար Գոշի աղօթք ի սբ Պատարագն, բժշկ. աւետ.), Կ. Պոլիս, 1806
◈ [Հատոր երկրորդ՝ ներբողինաց, ճառից, չորեցունց արժանաւորաց գովեստից.... հանդերձ հետևեցելով փոքր գրքկաւ բանիւ հաւատոյ]. (վերջում նաեւ Առաքել վրդ. ներբողեան, լուծմունք Մատեանի) Կ. Պոլիս, 1807
Գիրք աղօթից որ կոչի Նարեկ. (վերջում՝ ցուցակ աղօթից, բժշկ. աւետ.), Վէնէտիկ, 1807
Մաղթանք գիշերայինք ասացեալ Սրբոյ Հօրն մերոյ Գրիգորի Նարեկացւոյ / Молитва противъ нощныхъ ужасовъ, Սանկտ Պետրբուրգ, 1810 («Ընկալ քաղցրութեամբ» աղօթքը՝ գրաբար և ռուսերէն)
Նարեկ գիրք աղօթից.... նորապէս սրբագրեալ.... (վերջում՝ բառարան, բժշկ. աւետ.), Կ. Պոլիս, 1812
Նարեկ գիրք աղօթից. (վերջում՝ Աստուածածնի ներբողեան, Մխիթար Գոշի աղօթք, բժշկ. աւետ.), Կ. Պոլիս, 1821
Գիրք աղօթից. (վերջում՝ համառօտ վարք, բժշկ. աւետ., ցանկ), Կ. Պոլիս, 1822
Նարեկ գիրք աղօթից.... նորապէս սրբագրեալ.... (վերջում՝ համառօտ վարք, Աստուածածնի ներբողեան, Մխիթար Գոշի աղօթքը, Առաքել վրդ. ներբողեան, բժշկ. աւետ.), Կ. Պոլիս, 1826
Մատենագրութիւնք, Վենետիկ, 1827
Երկրորդ մատեան ճառից (յորում Պատմութիւն սրբոյ խաչին Ապարանից, ներբողք...., հանդերձ գանձիւք....), Վենետիկ, 1827. կամ այստեղ. կամ այստեղ
Նարեկ գիրք աղօթից.... նորապէս սրբագրեալ.... (վերջում՝ նոյնը, ինչ 1826 թ. հր.-ում), Կ. Պոլիս, 1829
Նարեկ գիրք աղօթից.... նորապէս սրբագրեալ.... (վերջում՝ նոյնը, ինչ 1826 թ. հր.-ում, նաեւ բառարան), Կ. Պոլիս, 1832
Գրիգորի Նարեկայ Վանից վանականի Ողբերգութիւն. (վերջում՝ ցանկ յատուկ անուանց, բժշկ. աւետ.), Վենետիկ, 1833
Նարեկ գիրք աղօթից.... նորապէս սրբագրեալ.... (վերջում՝ նոյնը, ինչ 1832 թ. հր.-ում), Կ. Պոլիս, 1835
Գիրք աղօթից. (վերջում՝ համառօտ վարք, բժշկ. աւետ., ցանկ), Կ. Պոլիս, 1836
Նարեկ աղօթից.... նորապէս սրբագրեալ. (վերջում՝ նոյնը, ինչ 1832 թ. հր.-ում), Կ. Պոլիս, 1839. կամ այստեղ
Մատենագրութիւնք, Վենետիկ, 1840. կամ այստեղ. կամ այստեղ
◈ Սրբոյն Գրիգորի Նարեկայ վանից վանականի Ողբերգութիւն, Զմիւռնիա, 1843
Գրիգորի Նարեկայ վանից վանականի Ողբերգութիւն. (վերջում՝ ցանկ յատուկ անուանց, բժշկ. աւետ.), Վէնէտիկ, 1844
Նարեկ գիրք աղօթից. (վերջում՝ նոյնը, ինչ 1832 թ. հր.-ում, նաև Յակոբ աբղ.-ի գրութիւնները) Կ. Պոլիս, 1844
Մատեան ողբերգութեան. (համառօտ վարք, Աստուածածնի ներբողեան, Մխիթար Գոշի աղօթք ի սբ Պատարագն (էջ 324), Առաքել վրդ. ներբող., բժշկ. աւետ., բառարան, ցանկ գլխոց) , Կ. Պոլիս, 1845
Մատեան ողբերգութեան. (համառօտ վարք, Աստուածածնի ներբողեան, Մխիթար Գոշի աղօթք ի սբ Պատարագն (էջ 353), Առաքել վրդ. ներբող., բժշկ. աւետ., բառարան, ցանկ գլխոց), Կ. Պոլիս, 1847. կամ այստեղ
Մատեան ողբերգութեան. (համառօտ վարք, Աստուածածնի ներբողեան, Մխիթար Գոշի աղօթք ի սբ Պատարագն (էջ 320), Առաքել վրդ. ներբող., բժշկ. աւետ., ցանկ գլխոց, բառարան), Կ. Պոլիս, 1850
Գրիգորի Նարեկայ վանից վանականի Ողբերգութիւն. (վերջում՝ ցանկ յատուկ անուանց, ցանկ աղօթից, բժշկ. աւետ.), Վենետիկ, 1851
Ճառք եւ խոստովանութիւնք հաւատոյ արարեալ սրբոց հարց մերոց Գրիգորի Նարեկացւոյ եւ Վահրամայ Վարդապետի (Բ մասում Վահրամ Րաբունու ճառերն են), Երուսաղէմ, 1856 («Բան ուղիղ հաւատոյ»-ը հաւանաբար Գր. Սկեւռացու գործն է, ոչ թէ Նարեկացունը)
Մատեան ողբերգութեան. (վերջում՝ ինչպէս 1850 թ. հր.), Կ. Պոլիս, 1864
Մատեան ողբերգութեան. (վերջում՝ ինչպէս 1850 թ. հր.), Կ. Պոլիս, 1866
Մատեան Ողբերգութեան. (համառօտ վարք, Աստուածածնի ներբողեան, Մխիթար Գոշի աղօթք, Առաքել վրդ. ներբողեան, բժշկ. աւետ., բառարան), Երուսաղէմ, 1868
Մատեան ողբերգութեան, Զմիւռնիա. (վերջում՝ նոյնը, ինչ Կ. Պոլսի 1845-1850 թթ. հր.-ներում. ցանկը՝ գրքի սկզբում), 1870
◈ Սարգիսեան Բարսեղ, Ուսումնասիրութիւն Մանիքէա-Պաւլիկեան Թոնրակեցիներու աղանդին եւ Գր. Նարեկացւոյ թուղթը, Վենետիկ, 1893. կամ այստեղ. կամ այստեղ. կամ այստեղ
◈ Սրբոյ հօրն մերոյ Գրիգորի Նարեկայ վանից վանականի Ողբերգութիւն, Բ տպ., Երուսաղէմ, 1897
◈ Letter [to the Monastery of Kchav], in The Key of Truth, a Manual of the Paulician Church of Armenia” (pp. 125-130), Oxford Clarendon Press, 1898. կամ այստեղ (էլ. տեքստ)
Թուղթ.... յուխտն Կճաւայ («Գիրք թղթոց» ժողովածուում, էջ 498-502), Թիֆլիս, 1901
Աշխարհաբար Նարեկ. թարգմ. Միսաք Ա.Մ. Գօչունեան, Կ. Պոլիս, 1902 
Ճառ ներբողական ի սուրբ Կոյսն Մարիամ / Discorso panegirico alla beatissima Vergine Maria scritto da S. Gregorio da Naregh, Venezia, 1904 (գրաբար եւ իտալերէն)
Մատեան ողբերգութեան եւ այլ երկասիրութիւնք, Անթիլիաս, 2003
Մատյան ողբերգության, տաղեր (թարգմ.` Վազգեն Գևորգյանի), Երևան, 1979
Մեկնություն Երգ երգոցի (թարգմ.՝ Վարդան Ֆերեշեթյանի), Ս. Էջմիածին, 2007
Մատյան ողբերգության (թարգմ.` Մկրտիչ Խերանյանի), Ս. Էջմիածին, 2012. pdf, epub, mobi
Տաղեր (գրաբար և աշխարհաբար), Երևան, 2013
◈ Ավանդազրույցներ Գրիգոր Նարեկացու մասին, Գրահավաք, 2014 (epubmobi)
Մատեան ողբերգութեան (գրաբար) (էլ. տեքստ). կամ այստեղ
◈ Մատեան ողբերգութեան (գրաբար) (epub, mobi, doc)
Speaking with God from the Depths of the Heart (էլ. տեքստ, «Նարեկի» անգլ. թարգմ.՝ Թոմ Սամուէլեանի). կամ այստեղ
Книга скорбных песнопений (перевод Маргариты Дарбинян-Меликян и Лены Ханларян) (էլ. տեքստ)

ՆԱՐԵԿԼՈՒԾ
«Մատեան ողբերգութեան» աղօթագրքի մեկնութիւնները

Հ. Գաբրիէլ Աւետիքեանի մեկնութիւնը
Նարեկ աղօթից համառօտ եւ զգուշաւոր լուծմամբք նորոգ բացայայտեալ, Վէնետիկ, 1801
Նարեկ աղօթից համառօտ եւ զգուշաւոր լուծմամբք բացայայտեալ, Բ. հր., Վենետիկ, 1827. կամ այստեղ
Նարեկ աղօթից համառօտ եւ զգուշաւոր լուծմամբք բացայայտեալ, Գ. հր., Վենետիկ, 1859. կամ այստեղ

Յակոբ պտր. Նալեանի մեկնութիւնը
Գիրք մեկնութեան աղօթից սրբոյն Գրիգորի Նարեկացւոյ, հտ. Ա-Բ, Կ. Պոլիս, 1745